Cách duy nhất để về nhà an toàn sau buổi nhậu là không tự lái xe khi đã uống bất cứ lượng rượu bia nào: hãy đi taxi, gọi xe công nghệ, nhờ một người không uống trong nhóm chở về, hoặc gửi xe lại quán và quay lại lấy vào hôm sau. Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia năm 2019 cấm điều khiển phương tiện giao thông khi trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn, và quy định giao thông hiện hành vẫn giữ nguyên lệnh cấm này. Không có ngưỡng "uống ít thì được".
Điều quan trọng là quyết định chuyện về nhà trước khi cầm cốc đầu tiên, vì sau vài cốc, khả năng phán đoán của chính mình đã kém đi mà mình không nhận ra. Bài này đi qua lý do vì sao đã uống thì không nên lái dù cảm thấy tỉnh, các phương án về nhà và cách sắp xếp từ lúc hẹn, chuyện gửi xe, chăm người say, và vai trò của chủ quán.
Vì sao "thấy vẫn tỉnh" không có nghĩa là lái được
Cồn tác động lên não ngay cả khi lượng uống chưa làm bạn thấy say. Phản xạ chậm hơn, khả năng ước lượng khoảng cách và tốc độ kém đi, tầm nhìn bị thu hẹp, và người ta có xu hướng tự tin hơn mức thực tế. Chính sự tự tin ấy là cái bẫy: người uống vài cốc bia thường nghĩ mình hoàn toàn bình thường, trong khi các phép đo phản xạ đã cho thấy sự khác biệt.
Mỗi người hấp thu và đào thải cồn khác nhau, tuỳ cân nặng, giới tính, ăn no hay đói, sức khoẻ gan, thuốc đang dùng, uống nhanh hay chậm. Vì vậy không có công thức nào cho phép bạn tự tính "uống bao nhiêu thì chờ bao lâu là lái được". Những mẹo như uống cà phê, rửa mặt nước lạnh, ăn kẹo cao su chỉ làm bạn thấy tỉnh hơn chứ không làm giảm nồng độ cồn trong máu.
Còn một chuyện nhiều người quên: cồn còn trong cơ thể đến tận sáng hôm sau nếu tối hôm trước uống nhiều và ngủ muộn. Lái xe đi làm buổi sáng sau một đêm nhậu khuya vẫn có thể có nồng độ cồn. Nếu tối nay uống nhiều, hãy tính luôn cách đi làm sáng mai.
Pháp luật nói gì, nói ngắn gọn
Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia được Quốc hội thông qua năm 2019, có hiệu lực từ ngày 1/1/2020, quy định cấm điều khiển phương tiện giao thông mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn. Từ thời điểm đó, nguyên tắc "đã uống rượu bia thì không lái xe" trở thành quy định rõ ràng, áp dụng cho cả xe máy lẫn ô tô, kể cả xe đạp điện ở những mức xử phạt khác nhau. Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ có hiệu lực từ năm 2025 tiếp tục nghiêm cấm hành vi này.
Mức xử phạt cụ thể, thời hạn tước giấy phép lái xe, việc tạm giữ phương tiện được quy định trong các nghị định và có thể thay đổi theo thời gian. Bài này không nêu con số, vì điều cần nhớ không phải là mức phạt mà là nguyên tắc: có cồn thì không cầm lái. Nếu cần biết chi tiết, hãy tra văn bản hiện hành trên cổng thông tin chính thức.
Luật cũng cấm bán rượu, bia cho người dưới 18 tuổi và cấm xúi giục, kích động, ép buộc người khác uống. Điều sau cùng ít người để ý nhưng liên quan trực tiếp tới bàn nhậu: ép bạn uống rồi để bạn tự lái xe về là đẩy người khác vào nguy hiểm.
Các cách về nhà sau buổi nhậu: so sánh nhanh
Mỗi cách có lúc hợp, lúc không. Điều quan trọng là chọn một cách trước khi ngồi xuống:
| Cách về | Khi nào hợp | Điều cần chuẩn bị |
|---|---|---|
| Taxi, xe công nghệ ô tô | Thành phố, đêm muộn, trời mưa, nhóm đông | Ứng dụng gọi xe trên điện thoại, pin đủ, biết địa chỉ về |
| Xe ôm công nghệ | Đi một mình, đường gần, chưa say | Đội mũ bảo hiểm, ngồi vững; đã say nhiều thì nên chọn ô tô |
| Người lái xe được chỉ định | Nhóm bạn quen đi chung một xe | Thống nhất trước ai không uống; người đó thật sự không uống giọt nào |
| Dịch vụ lái xe hộ | Đi ô tô riêng, muốn mang xe về | Tìm dịch vụ có uy tín, lưu thông tin trước |
| Gửi xe lại, về bằng cách khác | Đi xe máy đến quán | Hỏi quán có giữ xe qua đêm không, chụp ảnh xe, giữ vé |
| Ngủ lại gần đó | Đi xa, nhậu khuya, tỉnh lẻ ít xe | Hỏi trước nhà nghỉ, nhà bạn bè gần quán |
Nhiều người ngại tốn tiền đi xe, nhưng so với rủi ro tai nạn, bị xử phạt hay bị giữ xe, chi phí một chuyến xe về là khoản nhỏ nhất của buổi tối. Cách tốt nhất là tính luôn tiền xe vào ngân sách đi nhậu từ đầu.
Lên kế hoạch về nhà từ lúc hẹn
Phần lớn trường hợp lái xe sau khi uống không phải vì cố ý, mà vì không có kế hoạch nào khác lúc tan cuộc. Vài bước sau giúp tránh điều đó:
- Khi nhận lời đi nhậu, quyết định luôn mình sẽ đi đến quán bằng gì; nếu định uống, đừng đi xe của mình.
- Nếu nhóm đi chung ô tô, chọn một người không uống làm người lái; người đó được cả nhóm cảm ơn bằng cách không ai mời rượu.
- Chọn quán gần nhà, gần trục đường dễ bắt xe, hoặc quán có chỗ giữ xe qua đêm.
- Sạc đầy điện thoại, cài sẵn ứng dụng gọi xe, lưu địa chỉ nhà và số người thân.
- Báo người nhà giờ dự kiến về; nếu muộn hơn nhiều, nhắn lại.
- Lúc tan cuộc, cả nhóm cùng kiểm tra: ai về bằng gì, ai đưa ai, xe ai để lại.
- Sáng hôm sau, nếu đêm trước uống nhiều, đi làm bằng xe công cộng hoặc xe gọi, rồi mới quay lại lấy xe.
Một nhóm bạn có văn hoá tốt là nhóm mà câu "tối nay ai cầm lái" được hỏi tự nhiên như câu "tối nay ăn ở đâu".
Gửi xe lại quán: những điều nên biết
Ở nhiều quán nhậu, nhất là quán lớn có bãi xe hoặc quán ở khu dân cư quen biết, chủ quán sẵn sàng giữ xe máy của khách qua đêm. Trước khi ngồi, hãy hỏi quán có giữ xe qua đêm không, giữ đến mấy giờ hôm sau, có tính phí không. Khi để xe lại, khoá cổ, khoá đĩa nếu có, mang theo chìa khoá, giấy tờ và đồ có giá trị.
Chụp ảnh xe, biển số, chỗ để xe và vé giữ xe nếu có. Nếu gửi xe ở bãi công cộng gần quán, giữ vé cẩn thận và ghi nhớ giờ đóng cửa của bãi. Với ô tô, dịch vụ lái xe hộ là lựa chọn để mang xe về mà không phải tự cầm lái; nếu không, để xe ở bãi gửi có bảo vệ.
Nếu bạn đi một mình và không có chỗ gửi, hãy dắt xe về chỗ gửi gần nhất trước khi bắt đầu uống, thay vì đợi đến cuối buổi. Quyết định lúc còn tỉnh bao giờ cũng đúng hơn quyết định lúc đã ngà ngà.
Đừng vì tiếc chuyện quay lại lấy xe mà cố lái về. Xe để lại một đêm không mất gì, còn tai nạn thì không lấy lại được.
Khi bạn bè đã say: chăm người say cho đúng
Người say không tự quyết định tốt được, vì vậy bạn bè cùng bàn có trách nhiệm với nhau. Một số việc nên và không nên làm:
- Giữ chìa khoá xe của người say. Nói thẳng nhưng nhẹ nhàng, đưa lại vào hôm sau. Đây là hành động bảo vệ bạn, không phải xúc phạm.
- Không để người say về một mình. Đưa về tận nhà hoặc gọi người thân đến đón; nếu đi xe ôm, chọn ô tô thay vì xe máy.
- Cho uống nước lọc, ăn nhẹ nếu còn tỉnh. Không ép uống thêm, không cho uống thuốc tuỳ tiện.
- Đặt nằm nghiêng nếu ngủ say hoặc buồn nôn. Tư thế nghiêng giúp tránh hít phải chất nôn; không để nằm ngửa một mình.
- Không gây nôn bằng cách móc họng. Việc này có thể gây sặc và tổn thương.
- Không tắm nước lạnh hay dội nước. Người say dễ bị hạ thân nhiệt và ngã.
- Gọi 115 khi có dấu hiệu nguy hiểm: lơ mơ không đánh thức được, thở chậm hoặc ngắt quãng, co giật, da tái lạnh, nôn liên tục, hoặc nghi uống phải rượu không rõ nguồn gốc kèm nhìn mờ, đau bụng dữ dội.
Ngộ độc rượu, nhất là rượu pha methanol, là chuyện của bác sĩ và cần cấp cứu sớm; ở đây chỉ nhắc để bạn biết khi nào không được chờ "ngủ một giấc là khỏi".
Những cái cớ hay gặp và vì sao không nên nghe theo
"Nhà gần lắm, chạy vài phút là tới." Phần lớn tai nạn giao thông xảy ra trên những cung đường quen thuộc, gần nhà, vì người lái chủ quan. Đường gần không làm phản xạ của bạn tốt hơn.
"Mình chỉ uống bia, không uống rượu." Bia cũng chứa cồn, uống nhiều lon bia có thể đưa lượng cồn vào cơ thể ngang hoặc hơn vài chén rượu. Quy định không phân biệt bia hay rượu.
"Đi chậm thì không sao." Người có cồn thường đánh giá sai tốc độ và khoảng cách, phanh muộn, loạng choạng khi dừng. Đi chậm không bù được phản xạ đã chậm. "Đêm khuya đường vắng" cũng không an toàn hơn: đêm khuya là lúc nhiều người khác cũng vừa rời quán, ánh sáng kém, và người đi đường mệt mỏi. Khi nghe chính mình nói một trong những câu này, đó là tín hiệu nên rút điện thoại ra gọi xe.
Chủ quán có thể làm gì
Chủ quán nhậu không phải người giữ trật tự giao thông, nhưng họ ở vị trí rất thuận để giúp khách về an toàn. Nhiều quán đã có những thói quen tốt: giữ xe qua đêm cho khách, có sẵn số tổng đài taxi hoặc nhắc khách gọi xe công nghệ, không bán thêm rượu cho người đã say rõ, nhắc nhóm khách cử người đưa bạn say về.
Quán có thể đặt một thông điệp nhẹ nhàng ở quầy thu ngân, có nhân viên chủ động hỏi "anh chị về bằng gì" khi khách tính tiền, hay hợp tác với dịch vụ lái xe hộ ở khu vực. Những việc nhỏ này làm khách quen tin quán hơn, và cũng là cách quán tránh phiền phức khi có chuyện xảy ra sau giờ đóng cửa.
Luật cũng không cho phép bán rượu bia cho người dưới 18 tuổi. Quán có khách trẻ nên hỏi giấy tờ khi nghi ngờ, và từ chối một cách lịch sự. Một quán nhậu được hàng xóm và khách tin tưởng là quán không để khách rời đi trong trạng thái nguy hiểm.
Câu hỏi thường gặp
Uống một lon bia có lái xe được không?
Không. Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia năm 2019 cấm điều khiển phương tiện khi trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn, không phân biệt uống ít hay nhiều. Một lon bia đã làm có nồng độ cồn trong hơi thở. Đã uống thì chọn cách về khác.
Uống xong chờ bao lâu thì hết cồn?
Không có con số chung cho mọi người. Tốc độ đào thải cồn phụ thuộc cân nặng, giới tính, sức khoẻ gan, ăn uống, lượng đã uống. Uống nhiều vào buổi tối thì sáng hôm sau vẫn có thể còn cồn. Cách an toàn nhất là không lái xe trong ngày đã uống và cẩn thận cả sáng hôm sau.
Uống cà phê hay ăn kẹo có giúp giảm nồng độ cồn không?
Không. Cà phê có thể làm bạn thấy tỉnh hơn nhưng không làm giảm lượng cồn trong máu; kẹo cao su, nước súc miệng chỉ che mùi. Chỉ có thời gian để cơ thể tự đào thải. Những mẹo này còn nguy hiểm vì tạo cảm giác an toàn giả.
Có nên giữ chìa khoá xe của bạn đã say không?
Nên. Đây là cách đơn giản và hiệu quả nhất để ngăn bạn tự lái xe khi say. Nói nhẹ nhàng, giải thích rằng sẽ trả lại vào hôm sau, rồi đưa bạn về bằng cách khác. Người tỉnh lại thường cảm ơn hơn là giận.
Đi xe đạp điện sau khi uống có bị cấm không?
Xe đạp điện, xe máy điện cũng là phương tiện giao thông và nằm trong phạm vi quy định về nồng độ cồn, dù mức xử phạt có thể khác xe máy. Ngoài chuyện luật, người say đi xe đạp điện vẫn dễ ngã và gây tai nạn. Đã uống thì nên đi bộ nếu rất gần, hoặc gọi xe.
Khi nào cần đưa người say đi cấp cứu?
Khi người say lơ mơ không đánh thức được, thở chậm hoặc ngắt quãng, co giật, da tím tái hay lạnh, nôn liên tục, hoặc có dấu hiệu nghi ngộ độc rượu như nhìn mờ, đau bụng dữ dội. Lúc đó gọi 115 ngay, đặt người bệnh nằm nghiêng và không để họ một mình.