Ngồi quán nhậu cho lịch sự nghĩa là để mọi người cùng bàn, bàn bên cạnh, nhân viên quán và hàng xóm đều thấy thoải mái: tôn trọng người không uống, không ép rượu, giữ giọng vừa phải, không hút thuốc giữa chỗ đông, đối xử tử tế với người phục vụ và rời quán đúng lúc. Đó không phải phép tắc cầu kỳ mà là những điều nhỏ làm cho quán nhậu là nơi vui, không phải nơi gây phiền.
Quán nhậu bình dân vốn thoải mái, nên người ta dễ quên rằng mình đang ở nơi công cộng. Bài này không bàn chuyện mời rượu, cụng ly theo nghi thức, mà tập trung vào những tình huống thực tế ở quán: người không uống trong bàn, bàn bên ồn ào, khói thuốc, cư xử với nhân viên, chuyện khi có người say gây rối, và quan hệ giữa quán với khu phố.
Người không uống là khách trọn vẹn của bàn
Trong bất kỳ bàn nhậu nào cũng có thể có người không uống: người lái xe, người đang dùng thuốc, phụ nữ mang thai hoặc cho con bú, người kiêng vì sức khoẻ, vì tín ngưỡng, vì đã cai, hoặc đơn giản vì không thích. Họ không cần giải thích lý do, và cũng không cần bị "khích" bằng những câu như "không uống là không nể", "uống một chút cho vui".
Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia cấm hành vi xúi giục, kích động, lôi kéo, ép buộc người khác uống rượu, bia. Nhưng ngoài chuyện luật, ép uống là thiếu tôn trọng: bạn đang đặt cảm giác vui của mình lên trên sức khoẻ và quyết định của người khác. Một bàn nhậu văn minh là bàn mà cốc trà đá và cốc bia được cụng với nhau ngang hàng.
Với người không uống, cách tham gia vui nhất là cứ ăn, cứ nói chuyện, cụng bằng nước ngọt hay trà đá khi cả bàn nâng ly. Nếu bị mời mãi, một câu dứt khoát và thân thiện như "hôm nay mình lái xe" hay "mình không uống, mình ngồi với mọi người" là đủ. Người mời có ý tốt sẽ dừng lại; người không dừng là người cần được cả bàn nhắc.
Người tổ chức buổi nhậu có thể làm nhiều hơn: gọi sẵn nước ngọt, trà, nước dừa cho bàn, gọi món đủ để người không uống cũng ăn ngon, và chủ động chặn những lời mời quá đà. Khi người không uống thấy mình được chào đón, họ sẽ còn đi cùng nhóm lần sau, và thường chính họ là người đưa cả nhóm về nhà an toàn.
Giữ tiếng ồn vừa phải: quán là chỗ chung
Quán vỉa hè sát nhà dân. Nhiều quán nhậu nằm ngay dưới cửa sổ nhà người khác. Sau khoảng mười giờ tối, người ta đã đi ngủ, trẻ nhỏ học bài, người già nghỉ ngơi. Tiếng hò hét, đập bàn, hát lớn lúc khuya là lý do phổ biến khiến hàng xóm phản ánh và quán bị yêu cầu dọn sớm.
Bàn bên cạnh cũng là khách. Ở quán đông, khoảng cách giữa các bàn chỉ vài bước chân. Nói vừa đủ để bàn mình nghe, không cố nói to hơn bàn bên, không mở loa điện thoại phát nhạc hay video.
Hô "dô" có chừng mực. Nâng ly và hô là nếp vui của bàn nhậu Việt, nhưng hô liên tục, hô to từng hồi khiến cả quán mệt. Một hai lần nâng ly chung là đủ, phần còn lại uống theo nhịp của mỗi người.
Ra về nhẹ nhàng. Lúc tan cuộc là lúc ồn nhất: nổ máy xe, gọi nhau, chào hỏi. Nếu quán trong ngõ, hãy dắt xe ra đầu ngõ rồi mới nổ máy, nói nhỏ khi chào nhau.
Khói thuốc ở quán nhậu
Khói thuốc là chuyện nhạy cảm ở quán nhậu vì nhiều người hút khi uống. Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 quy định các địa điểm cấm hút thuốc, trong đó nhà hàng, quán ăn trong nhà thuộc nhóm cấm hút thuốc trong nhà, chỉ được hút ở nơi dành riêng theo quy định. Ở quán vỉa hè ngoài trời, luật không cấm hẳn, nhưng khói vẫn bay sang bàn bên, vào mặt trẻ nhỏ và người không hút.
Phép lịch sự đơn giản là hỏi bàn mình trước khi châm thuốc, đứng ra phía cuối gió hoặc ra khỏi khu bàn để hút, không hút khi có trẻ em hay phụ nữ mang thai ngồi gần, và dập tàn thuốc vào gạt tàn chứ không búng xuống đất. Quán tốt sẽ đặt gạt tàn và bố trí một khu hút thuốc tách khỏi chỗ ngồi chính.
Thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng không phải là lựa chọn thay thế ở quán: Quốc hội đã có nghị quyết cấm kinh doanh, sử dụng các sản phẩm này từ năm 2025. Nếu bạn còn thấy người khác dùng ở quán, đó là hành vi trái quy định chứ không phải "thuốc không khói nên không sao".
Cư xử với nhân viên quán
Người chạy bàn ở quán nhậu thường rất trẻ, làm ca dài, chạy liên tục giữa nhiều bàn đang uống. Cách khách đối xử với họ nói lên nhiều điều về bàn đó:
- Gọi nhân viên bằng lời lịch sự, "em ơi" hay "bạn ơi", không huýt sáo, vỗ tay hay gõ cốc.
- Gọi món rõ ràng, một người gọi cho cả bàn, nhắc lại để nhân viên ghi đúng; đừng để năm người gọi năm kiểu.
- Khi món chậm hoặc nhầm, nói nhẹ và cụ thể; nhân viên thường không phải người làm sai trong bếp.
- Không mời, ép nhân viên uống cùng bàn; nhiều quán cấm nhân viên uống trong giờ làm.
- Không trêu ghẹo, bình phẩm ngoại hình, có lời nói hay cử chỉ khiếm nhã với nhân viên, nhất là nhân viên nữ.
- Gom vỏ chai, đĩa trống gọn về một góc khi bàn quá chật; một cử chỉ nhỏ giúp nhân viên rất nhiều.
- Cảm ơn khi được phục vụ, và nếu quán có thói quen nhận tiền bồi dưỡng, tuỳ lòng mình.
Nâng ly, mời món: nếp đẹp khi biết dừng
Nâng ly chung khi bắt đầu, khi chào người mới đến, khi chúc mừng một chuyện vui là nếp quen của bàn nhậu Việt. Nét đẹp của nó là sự gắn kết, không phải lượng uống. Khi nâng ly, ai uống bao nhiêu là việc của người đó; người cầm cốc trà đá hay chỉ nhấp môi vẫn đang tham gia đầy đủ.
Mời món cũng là một cách thể hiện sự quan tâm: gắp cho người lớn tuổi, cho khách, cho người ngồi xa đĩa. Nhưng gắp vừa phải, hỏi trước khi gắp món cay hay món người ta có thể kiêng, và dùng đũa chung hoặc đầu đũa sạch. Đừng chất đầy bát người khác rồi giục ăn.
Người lớn tuổi, cấp trên hay chủ tiệc thường là người mở đầu và kết thúc những lượt nâng ly. Người trẻ có thể chủ động mời, nhưng nên mời theo lượt chung, không đi từng người ép cạn ly. Một bàn nhậu văn minh là nơi người ta về nhà nhớ câu chuyện, chứ không nhớ mình đã bị mời bao nhiêu ly.
Đi nhậu cùng phụ nữ, người lớn tuổi, trẻ em
Quán nhậu ngày nay không còn là chỗ chỉ của đàn ông. Phụ nữ đi nhậu cùng bạn bè, đồng nghiệp là chuyện bình thường, và họ cần được đối xử như mọi thành viên khác của bàn: không bị trêu ghẹo, không bị ép uống, không bị bình phẩm vì uống hay không uống. Những câu đùa có tính khiếm nhã, động chạm cơ thể dù "chỉ là đùa" đều không chấp nhận được, nhất là khi người nói đã có hơi men.
Khi đi cùng người lớn tuổi, nên chọn quán dễ đi lại, có ghế tựa, ít khói, và để ý món ăn mềm, ít cay. Khi nhóm có trẻ em, chọn bàn xa bếp và lối đi xe, về sớm trước khi quán đông người say. Luật cấm bán rượu, bia cho người dưới 18 tuổi, và người lớn trong bàn cũng không nên cho trẻ "nhấp thử cho biết".
Khi có người say gây rối
Chuyện người say lời qua tiếng lại với bàn bên, cãi nhau với nhân viên, hay đập phá đồ đạc không hiếm ở quán nhậu. Nếu người say ở bàn mình, trách nhiệm của bàn là dừng việc uống, tách người đó ra chỗ thoáng, đưa về nhà sớm. Đừng để bạn tiếp tục uống chỉ vì "đang vui".
Nếu xảy ra va chạm với bàn khác, người tỉnh nhất trong bàn nên đứng ra xin lỗi, nói chuyện bình tĩnh và nhờ chủ quán can thiệp. Tránh đáp trả lời lẽ hay cử chỉ khiêu khích, vì người say dễ bị kích động. Khi có dấu hiệu bạo lực hoặc có người mang hung khí, hãy tránh xa, bảo vệ người đi cùng và báo công an qua số 113.
Chủ quán cũng có quyền từ chối phục vụ thêm cho bàn đã say rõ và gây mất trật tự. Đó là cách quán giữ an toàn cho những khách khác. Với khách, một buổi nhậu bị cắt ngang vì quán từ chối bán thêm là dấu hiệu bàn mình đã đi quá xa.
Quán, khách và khu phố: những điều giữ cho quán sống lâu
Một quán nhậu tồn tại được nhiều năm ở một khu phố là nhờ cả khách lẫn chủ quán biết giữ quan hệ với hàng xóm. Khách để xe gọn, không chắn cửa nhà người khác, không đi vệ sinh bậy ở góc tường, không vứt rác ra đường. Chủ quán dọn vỉa hè sạch sau khi đóng cửa, không để nước rửa, mỡ chảy tràn, dọn sớm khi có người phản ánh tiếng ồn, và giữ đúng giờ giấc của khu phố.
Chuyện vệ sinh chung cũng đáng nhắc. Nhà vệ sinh của quán nhỏ thường chật và dùng chung cho cả quán; dùng xong để lại sạch sẽ, không vứt giấy, vỏ lon vào bồn. Nếu quán không có nhà vệ sinh, hỏi chủ quán chỗ gần nhất chứ đừng ra góc tường, gốc cây của nhà bên cạnh. Những thói quen ấy quyết định hàng xóm coi quán là một phần của khu phố hay là một mối phiền.
Ở nhiều tuyến phố, quy định sử dụng vỉa hè đã được siết lại: quán phải chừa lối đi cho người đi bộ, chỉ được bày trong khu vực được phép, đúng khung giờ. Khách hợp tác khi quán xếp lại bàn ghế cũng là một phần của văn minh quán nhậu.
Cuối cùng, rời quán đúng lúc là phép lịch sự với chính quán. Khi nhân viên bắt đầu dọn dẹp, tắt bớt đèn, xếp ghế, đó là lúc nên tính tiền và về. Ngồi nán lại khi quán đã muốn đóng cửa khiến nhân viên phải ở lại muộn và quán khó giữ giờ với khu phố.
Câu hỏi thường gặp
Từ chối uống ở bàn nhậu thế nào cho khéo?
Nói ngắn gọn và thân thiện, ví dụ "hôm nay mình lái xe" hoặc "mình không uống, mình ngồi cùng mọi người". Cụng ly bằng trà đá, nước ngọt khi cả bàn nâng ly. Bạn không cần đưa ra lý do sức khoẻ hay giải thích dài; người tôn trọng bạn sẽ không ép.
Ép người khác uống rượu có vi phạm pháp luật không?
Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia năm 2019 có quy định cấm hành vi xúi giục, kích động, lôi kéo, ép buộc người khác uống rượu, bia. Mức xử lý cụ thể nằm trong các văn bản hướng dẫn và có thể thay đổi. Ngoài chuyện luật, ép uống là thiếu tôn trọng người khác.
Ở quán nhậu ngoài trời có được hút thuốc không?
Quán ngoài trời không thuộc nhóm cấm hút hoàn toàn như không gian kín, nhưng khói vẫn ảnh hưởng người khác. Hãy hỏi bàn mình trước, ra cuối gió hoặc khỏi khu bàn để hút, không hút gần trẻ em, phụ nữ mang thai. Thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đã bị cấm từ năm 2025.
Bàn bên ồn ào quá thì nên làm gì?
Đừng tự sang nói chuyện khi bàn bên đã uống nhiều, vì dễ thành va chạm. Hãy nhờ chủ quán hoặc nhân viên nhắc nhở, hoặc xin đổi bàn xa hơn. Nếu quán không xử lý được và bạn thấy khó chịu, chọn về sớm hoặc chuyển quán là cách an toàn nhất.
Có nên để tiền bồi dưỡng cho nhân viên quán nhậu không?
Ở quán nhậu bình dân Việt Nam, tiền bồi dưỡng không bắt buộc và tuỳ lòng khách. Nhiều người để lại một khoản nhỏ khi được phục vụ chu đáo, hoặc bảo nhân viên giữ tiền lẻ thừa. Lời cảm ơn và cách cư xử tôn trọng trong suốt buổi ngồi cũng có giá trị không kém.
Mấy giờ nên rời quán nhậu trong khu dân cư?
Không có giờ chung cho mọi nơi, tuỳ quy định của địa phương và nếp khu phố. Nhưng sau khoảng mười giờ tối, nên giữ giọng nhỏ hơn hẳn; khi thấy quán bắt đầu dọn dẹp, tắt đèn, xếp ghế, đó là lúc tính tiền và về, ra đầu ngõ rồi mới nổ máy xe.