Phòng cháy ở quán nhỏ xoay quanh ba nguồn nguy hiểm chính: bình gas và dây dẫn, chảo dầu nóng, và bếp than hoặc lò nướng. Các việc cốt lõi là đặt bình gas đứng thẳng ở chỗ thoáng, xa nguồn nhiệt; kiểm tra dây dẫn và van thường xuyên; có bình chữa cháy phù hợp ở chỗ dễ lấy; biết cách dập chảo dầu bốc cháy mà không dùng nước; và giữ lối thoát nạn luôn thông, không bị bàn ghế, hàng hoá chắn.
Quán ăn nhỏ ở phố Việt thường là nhà ống, mặt tiền hẹp, phía trên có người ở, phía sau là bếp, nhiều nhà còn có lồng sắt ở ban công. Đây là cấu trúc mà nếu có cháy thì người trong nhà khó thoát. Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ mới có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 cùng các văn bản hướng dẫn đặt ra yêu cầu với nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh; chi tiết áp dụng cho quán của mình, chủ quán nên hỏi công an cấp xã hoặc cơ quan cảnh sát phòng cháy. Bài này đi vào những việc làm được ngay trong bếp.
Vì sao quán ăn nhỏ dễ cháy hơn bếp nhà
Bếp gia đình nấu một hai bữa mỗi ngày, mỗi bữa vài chục phút. Bếp quán nấu liên tục nhiều giờ, nhiều bếp cùng cháy, chảo dầu lớn giữ nóng cả buổi, nồi nước dùng sôi từ sáng sớm. Lượng gas tiêu thụ nhiều hơn, bình gas thay thường xuyên hơn, và mỗi lần thay là một lần có thể lắp sai, siết không chặt.
Không gian quán cũng chật. Bếp nằm sát tường, sát kệ để đồ khô, bao bì giấy, thùng các tông, chai dầu ăn. Máy hút mùi và ống thoát khói bám dầu mỡ lâu ngày, chỉ cần một tia lửa là bắt cháy. Dây điện kéo thêm cho tủ đông, quạt, nồi cơm điện thường cắm qua ổ nối nhiều chấu, chạy quá tải.
Người làm quán lại thường vội. Lúc đông khách, ít ai để ý mùi gas thoang thoảng, chảo dầu đang bốc khói, bếp than để gần bao giấy. Cuối ngày mệt, quên khoá van gas tổng, quên rút điện thiết bị. Phòng cháy ở quán vì vậy không chỉ là mua bình chữa cháy mà là xây những thói quen đơn giản, lặp lại mỗi ngày.
Bình gas: đặt đâu, mua của ai, thay thế nào
Đặt đứng thẳng, chỗ thoáng. Bình gas luôn đặt đứng, không nằm, không lật nghiêng. Chỗ đặt khô ráo, thông gió, không kín bưng trong tủ đóng chặt, không đặt dưới gầm bếp nơi nhiệt toả xuống. Khí gas nặng hơn không khí nên rò rỉ sẽ đọng ở chỗ thấp; tủ chứa bình nên có lỗ thông gió ở phía dưới.
Xa nguồn nhiệt và nguồn lửa. Giữ khoảng cách giữa bình gas với bếp, lò nướng, bếp than, ổ điện. Không đặt bình gas dự phòng ngay cạnh bình đang dùng trong bếp; bình dự phòng nên để ở chỗ riêng, thoáng.
Mua ở cửa hàng có giấy phép. Bình gas mua từ cửa hàng được phép kinh doanh khí, bình còn niêm phong, có tem, có thông tin của nhà phân phối. Tránh bình trôi nổi, bình sang chiết không rõ nguồn, giá rẻ bất thường; những bình này có thể không được kiểm định van và vỏ.
Thay bình đúng cách. Khoá van bình cũ, tắt hết bếp trước khi tháo. Lắp bình mới xong, kiểm tra rò rỉ bằng nước xà phòng ở các mối nối trước khi bật bếp. Người giao gas lắp thì chủ quán vẫn nên tự kiểm tra lại.
Không tự sửa van, không lăn bình. Van hỏng, bình móp méo, rỉ sét nặng thì trả lại cho cửa hàng, không tự sửa. Di chuyển bình bằng cách nghiêng nhẹ và xoay đáy, không lăn ngang, không kéo lê.
Kiểm tra rò rỉ và xử lý khi ngửi thấy mùi gas
Khí gas dùng cho bếp được pha chất tạo mùi để người dùng nhận ra khi rò rỉ. Chủ quán và mọi người làm nên thuộc lòng các bước sau:
- Kiểm tra định kỳ bằng nước xà phòng. Bôi nước xà phòng lên các mối nối giữa van bình, van điều áp, dây dẫn và bếp. Nếu có bọt khí nổi lên là có rò rỉ. Tuyệt đối không dùng lửa để thử.
- Khi ngửi thấy mùi gas: khoá van bình ngay. Tắt bếp, khoá van ở bình gas.
- Không tạo tia lửa. Không bật hay tắt công tắc điện, không cắm rút phích điện, không bật quạt điện, không dùng điện thoại trong khu vực có mùi gas, không bật lửa.
- Mở cửa cho thoáng. Mở cửa ra vào, cửa sổ để khí gas thoát ra ngoài một cách tự nhiên.
- Đưa mọi người ra khỏi khu vực. Mời khách và người làm ra ngoài, tránh xa khu bếp.
- Gọi trợ giúp. Từ chỗ an toàn bên ngoài, gọi cửa hàng gas để kiểm tra; nếu rò rỉ lớn hoặc có cháy, gọi số khẩn cấp cứu hoả 114.
- Chỉ dùng lại khi đã sửa. Không bật lại bếp cho tới khi tìm ra và khắc phục điểm rò rỉ.
Dây dẫn gas bằng cao su lão hoá theo thời gian, nứt, chai cứng, chuột có thể cắn. Kiểm tra dây thường xuyên, thay khi có dấu hiệu hư hỏng hoặc theo khuyến cáo của nhà sản xuất. Dây nên ngắn vừa đủ, không đi qua chỗ nóng, không bị đè, gập gãy.
Chảo dầu bốc cháy và các đám cháy nhỏ trong bếp
Phần lớn đám cháy trong bếp quán bắt đầu nhỏ. Biết cách xử lý trong vài giây đầu quyết định nó tắt hay lan:
| Tình huống | Không được làm | Nên làm |
|---|---|---|
| Chảo dầu bốc cháy | Đổ nước vào chảo; bưng chảo đang cháy chạy ra ngoài | Tắt bếp, khoá gas; đậy kín bằng nắp vung kim loại hoặc chăn chống cháy; để nguội, không mở nắp sớm |
| Lửa bén lên máy hút mùi | Dùng khăn ướt quật vào | Tắt bếp, tắt máy hút mùi, dùng bình chữa cháy phù hợp; gọi 114 nếu lửa lan vào ống |
| Cháy ở dây dẫn gas, đầu van | Giật dây ra, dập lửa khi gas còn xả | Khoá van bình nếu tiếp cận an toàn; dùng bình chữa cháy; sơ tán và gọi 114 |
| Cháy thiết bị điện | Dùng nước dập | Ngắt cầu dao điện nếu an toàn; dùng bình chữa cháy dạng bột hoặc khí phù hợp với điện |
| Cháy bao bì, giấy gần bếp | Chần chừ chờ người khác | Dùng bình chữa cháy hoặc nước nếu không có dầu và điện liên quan; dọn vật dễ cháy ra xa bếp |
Nước gặp dầu đang cháy làm dầu bắn tung, lửa bùng lên dữ dội, đây là sai lầm gây bỏng nặng phổ biến nhất trong bếp. Mọi người làm quán phải biết điều này từ ngày đầu. Một chiếc chăn chống cháy treo cạnh bếp chiên là món đồ rẻ mà có thể cứu cả quán.
Bình chữa cháy và thiết bị nên có
Bình chữa cháy phù hợp với bếp. Quán nhỏ thường trang bị bình chữa cháy xách tay loại bột hoặc khí, đặt ở chỗ dễ thấy, dễ lấy, gần bếp nhưng không sát ngay bếp để khi bếp cháy vẫn tiếp cận được. Loại bình, số lượng phù hợp với diện tích quán nên hỏi cơ quan phòng cháy hoặc nơi bán thiết bị có chuyên môn.
Biết dùng trước khi cần. Mọi người làm phải biết cách rút chốt, hướng vòi vào gốc lửa và bóp cò. Đọc hướng dẫn trên thân bình, hoặc nhờ người bán hướng dẫn, thậm chí tập với một bình sắp hết hạn. Lúc cháy không có thời gian đọc.
Kiểm tra định kỳ. Xem đồng hồ áp suất (nếu có) còn trong vùng an toàn, vỏ không móp, vòi không tắc, còn hạn sử dụng hay kiểm định. Ghi ngày kiểm tra lên một mẩu giấy dán ở thân bình.
Chăn chống cháy cạnh bếp chiên. Dùng để trùm chảo dầu cháy hoặc quấn người bị bén lửa. Treo ở chỗ rút ra được ngay.
Thiết bị báo khói, báo gas. Thiết bị báo rò rỉ gas đặt ở vị trí thấp gần bình, thiết bị báo khói ở khu vực phù hợp, đặc biệt nếu phía trên quán có người ngủ. Chi phí không lớn so với mức an toàn có được.
Lối thoát nạn và người ở phía trên quán
Quán nhà ống thường chỉ có một lối ra là cửa trước, và cửa trước lại là chỗ bày bàn ghế, xe máy, tủ kính. Khi cháy ở bếp phía sau, người ở trên lầu phải đi xuống qua tầng trệt đầy khói. Vì vậy lối đi từ cầu thang ra cửa phải luôn thông, không chất hàng hoá, không khoá cửa bằng ổ khoá cần chìa trong lúc có người ở trong nhà.
Nhiều nhà ở phố có lồng sắt kín ở ban công, cửa sổ, chống trộm. Đây là trở ngại lớn khi cần thoát nạn. Nếu có lồng sắt, nên làm một ô cửa mở được từ bên trong, có khoá dễ mở, để làm lối thoát thứ hai. Cách làm cụ thể phù hợp với nhà mình nên tham khảo hướng dẫn của cơ quan phòng cháy.
Xe máy để trong nhà qua đêm, đặc biệt dựng ngay tầng trệt sát bếp, là nguồn cháy và cản lối thoát cùng lúc. Nếu không có chỗ khác, để xe xa bếp, xa bình gas, không sạc xe điện qua đêm ở lối đi. Cuối ngày, người đóng quán kiểm tra một lượt: khoá van gas, tắt bếp than (dập hẳn, không ủ), rút điện thiết bị không cần chạy qua đêm, dọn bao bì ra khỏi khu bếp.
Thói quen phòng cháy hằng ngày cho quán nhỏ
Những thói quen dưới đây tốn vài phút mỗi ngày nhưng giảm phần lớn nguy cơ cháy ở quán:
- Đầu ngày: ngửi thử mùi gas khi mở cửa bếp; nhìn dây dẫn, van; kiểm tra bình chữa cháy vẫn ở chỗ cũ.
- Trong giờ bán: không để chảo dầu không người trông; không để bao giấy, khăn, chai dầu sát bếp; không treo khăn lau trên tay cầm nồi gần lửa.
- Bếp than: nhóm ở chỗ thoáng, không dùng xăng dầu để mồi lửa, không mang bếp than đang cháy vào phòng kín.
- Điện: không cắm quá nhiều thiết bị vào một ổ nối; dây điện không đi qua chỗ nóng, chỗ ướt.
- Mỗi tuần: lau lưới lọc mỡ của máy hút mùi; lau mỡ bám quanh bếp và tường.
- Cuối ngày: khoá van gas ở bình, tắt và dập hẳn bếp than, rút điện thiết bị, kiểm tra lối thoát thông.
Ngoài những việc này, quán có thể phải đáp ứng các yêu cầu về phòng cháy theo quy định với nhà ở kết hợp kinh doanh, tuỳ quy mô và loại công trình. Khi làm giấy tờ hoặc khi được kiểm tra, hỏi công an cấp xã hoặc cơ quan cảnh sát phòng cháy về những gì quán mình phải có.
Câu hỏi thường gặp
Có nên để bình gas trong tủ bếp kín không?
Không nên để trong tủ kín không thông gió. Khí gas nặng hơn không khí, rò rỉ sẽ đọng lại ở đáy tủ, gặp tia lửa là nguy hiểm. Nếu đặt trong tủ, tủ phải có lỗ thông gió ở phía dưới, bình đứng thẳng, dễ tiếp cận van để khoá nhanh khi cần.
Chảo dầu bốc cháy thì dập bằng gì?
Tắt bếp, khoá gas, rồi đậy kín chảo bằng nắp vung kim loại hoặc chăn chống cháy để cắt không khí, để yên cho nguội. Tuyệt đối không đổ nước vì dầu sẽ bắn tung và lửa bùng lên. Nếu lửa đã lan lên máy hút mùi hoặc tường, dùng bình chữa cháy phù hợp và gọi 114.
Quán nhỏ cần bao nhiêu bình chữa cháy?
Số lượng và loại bình tuỳ diện tích, cấu trúc quán và yêu cầu cụ thể theo quy định phòng cháy. Tối thiểu nên có bình xách tay ở gần khu bếp và ở gần lối ra. Hỏi công an cấp xã hoặc cơ quan cảnh sát phòng cháy để được hướng dẫn chính xác cho quán mình.
Ngửi thấy mùi gas có nên bật quạt cho bay đi không?
Không. Bật quạt điện, bật hay tắt công tắc đều có thể tạo tia lửa điện và gây cháy nổ. Khoá van bình gas, mở cửa cho gió tự nhiên lưu thông, đưa mọi người ra ngoài, và gọi cửa hàng gas hoặc 114 từ chỗ an toàn.
Dây dẫn gas bao lâu nên thay một lần?
Không có mốc chung cho mọi loại dây; nên theo khuyến cáo của nhà sản xuất và thay ngay khi thấy dây nứt, chai cứng, phồng, bị chuột cắn hay có mùi gas ở mối nối. Quán nấu nhiều giờ mỗi ngày nên kiểm tra dây thường xuyên hơn bếp gia đình.
Dùng bếp than trong nhà có nguy hiểm gì ngoài cháy?
Bếp than cháy trong không gian kín tạo khí CO, không màu, không mùi, có thể gây ngộ độc nặng, thậm chí tử vong. Chỉ dùng bếp than ở nơi thoáng gió, không ủ bếp than trong phòng đóng kín để giữ ấm hay giữ nóng nồi qua đêm, nhất là khi có người ngủ phía trên.