Dẫn người già đi ăn quán: chọn quán, chọn món, chỗ ngồi và những điều nên hỏi

Dẫn người già đi ăn quán, hãy ưu tiên quán có ghế ngồi vừa tầm có tựa, lối đi bằng phẳng, không quá ồn và xa dòng xe; chọn món nấu chín kỹ, mềm, dễ nhai như cháo, phở chín, bún nước, cơm với món kho mềm, canh; xin bớt muối, bớt bột ngọt, bớt cay; và hạn chế đồ sống, đồ tái, rau sống chưa rõ nguồn. Hỏi người bán vài câu như món này có xương nhỏ không, có làm nhạt bớt được không, có ghế cao hơn không là chuyện bình thường và phần lớn quán sẵn lòng.

Người cao tuổi thường quý những bữa ra quán cùng con cháu: được thay đổi không khí, được nếm lại món quen từ thời trẻ. Nhưng cơ thể người già khác người trẻ: răng yếu, đầu gối khó ngồi thấp, tiêu hoá chậm, nhiều người có bệnh nền về huyết áp, tiểu đường, thận. Một bữa quán vui cần chuẩn bị khác đi một chút. Bài này gợi ý từ khâu chọn quán tới lúc ra về.

Chỗ ngồi: điều quan trọng đầu tiên

Ghế nhựa thấp là nét đặc trưng của quán Việt, nhưng với người già, nó có thể là trở ngại lớn nhất. Ngồi xổm hay ngồi ghế thấp lâu làm đau đầu gối, hông; đứng dậy từ ghế thấp khó khăn và dễ mất thăng bằng. Nhiều cụ ngại nói ra, ngồi chịu trận cả bữa rồi về đau mấy ngày. Vì vậy, chọn quán có ghế cao vừa tầm, có tựa lưng hoặc ít nhất có bàn cao để vịn khi đứng lên là việc đáng làm đầu tiên.

Lối đi cũng cần nghĩ tới. Quán vỉa hè có bậc thềm cao, nền gạch trơn vì nước rửa, dây điện chạy ngang lối đi, xe máy dựng sát chỗ ngồi đều là chỗ dễ vấp ngã. Quán cơm trong nhà có sàn khô, lối đi rộng, gần chỗ dừng xe thường an toàn hơn. Nếu người già đi gậy hay xe lăn, nên chọn chỗ ngồi gần cửa, không phải chen qua nhiều bàn.

Tiếng ồn và khói là yếu tố người trẻ ít để ý. Quán nhậu ồn ào, quán nướng khói mù, quán sát đường xe tải chạy làm người già mệt, khó nghe con cháu nói chuyện. Một quán cơm, quán phở yên hơn, có quạt hoặc mát mẻ, giúp bữa ăn thoải mái. Giờ đi cũng nên tránh lúc quán đông nhất, để không phải chờ lâu và không bị giục ăn nhanh.

Nhà vệ sinh gần, sạch, không phải leo cầu thang là điểm cộng lớn với người cao tuổi, nhất là các cụ hay phải đi tiểu đêm hoặc dùng thuốc lợi tiểu. Khi gọi điện hay ghé trước, hỏi thăm chỗ này cũng không thừa.

Món nào hợp với người già ở quán bình dân

Món nước nấu chín. Phở chín, bún chả cá, bún riêu, bún mọc, hủ tiếu nước, miến gà. Bánh mềm, nước dùng ấm, dễ ăn. Xin phở chín thay vì tái, bún cá thay vì món nhiều xương nhỏ.

Cháo các loại. Cháo trắng, cháo gà, cháo thịt bằm, cháo cá đã lọc xương. Cháo dễ nuốt, dễ tiêu, hợp với người răng yếu hoặc mới ốm dậy. Quán cháo cũng thường là quán yên tĩnh hơn.

Cơm với món kho, hấp, luộc. Quán cơm bình dân có nhiều món mềm: cá kho, thịt kho mềm, trứng hấp, đậu phụ sốt, rau luộc, canh bí, canh mướp. Chọn món ít dầu mỡ, tránh đồ chiên giòn, đồ quá cứng.

Món nên hạn chế. Đồ tái, đồ sống, gỏi, nem chua, tiết canh; món quá cay, quá mặn như mắm, dưa cà muối; đồ chiên rán ngập dầu; món nhiều xương nhỏ như cá rô, cá diếc kho; món dai, khó nhai như mực nướng, gân, sụn.

Đồ uống. Trà nóng, nước ấm, nước ép không đá hoặc ít đá. Hạn chế nước ngọt có ga, bia rượu; nếu cụ có thói quen uống một chút thì chỉ nên uống ít và luôn có người đưa về.

Mặn, ngọt, cay: nói với người bán thế nào

Nhiều người già được bác sĩ dặn ăn nhạt vì huyết áp cao, bệnh thận, bệnh tim; người tiểu đường cần hạn chế đường. Món quán thường nêm đậm để hợp khẩu vị số đông. Một bát phở, một đĩa cơm với món kho có thể chứa lượng muối lớn hơn nhiều so với bữa cơm ở nhà. Vì vậy, xin bớt mặn là điều nên làm, và đa số quán làm được nếu món được nêm theo từng suất.

Với món nước, có thể xin ít nước dùng hơn, hoặc không uống hết nước, vì phần lớn muối nằm trong nước. Với cơm, chọn món kho ít, thêm rau luộc, canh nhạt. Hạn chế chấm thêm nước mắm, xì dầu ở bàn. Với món có bột ngọt, có thể xin không thêm bột ngọt, nhưng nhiều quán đã nêm sẵn trong nồi nên không bỏ được hoàn toàn.

Về ngọt, các món như cơm tấm sườn, thịt kho, nước chấm miền Nam thường có vị ngọt rõ. Người tiểu đường nên chọn món luộc, hấp, canh rau, và hạn chế nước ngọt, chè, sinh tố có đường. Cay thì tuỳ thói quen, nhưng người có bệnh dạ dày nên tránh ớt tươi, tương ớt.

Cách nói với người bán cũng quan trọng: nói rõ ràng, lịch sự, giải thích ngắn "ông nhà kiêng mặn". Người bán bình dân thường thông cảm và chiều khách lớn tuổi, có khi còn để ý giúp những lần sau nếu đó là quán quen.

Một cách khác là gọi thêm bát nước dùng không, bát canh nhạt hoặc chén nước sôi để cụ tự pha loãng phần nước của mình. Cách này không làm phiền bếp mà vẫn giúp cụ ăn nhạt theo ý, lại giữ được vị gốc cho những người khác trong bàn.

Ăn quán sạch hơn cho người có sức đề kháng yếu

Người già dễ bị ảnh hưởng hơn khi ăn phải đồ không sạch, và hậu quả như mất nước, mệt lả có thể nặng hơn người trẻ. Vài điều nên ưu tiên:

• Chọn món nấu sôi, bày ra ngay, ăn khi còn nóng. Tránh đồ ăn sẵn để lâu trong tủ kính tới cuối buổi.
• Hạn chế rau sống, rau thơm ở quán chưa quen; có thể xin rau trụng qua nước sôi, nhiều quán phở, quán bún làm được.
• Tránh trứng lòng đào, thịt tái, hải sản sống, món gỏi.
• Uống nước ấm hoặc nước đóng chai thay vì trà đá ở quán chưa rõ nguồn đá.
• Mang theo khăn giấy ướt, nước rửa tay khô để lau tay trước khi ăn.
• Đi ăn vào đầu giờ bán, khi đồ ăn mới nhất và quán chưa quá tải.

Nếu sau bữa ăn người già có biểu hiện đau bụng, nôn, đi ngoài nhiều, mệt lả, cần cho uống bù nước và theo dõi sát; có dấu hiệu nặng thì đưa đi khám sớm, không chờ đợi.

Quán quen của cụ: giá trị không chỉ ở món ăn

Với nhiều người già, quán quen không chỉ là chỗ ăn mà là chỗ gặp người quen, nhớ lại thời trẻ. Một cụ ông sáng nào cũng ra quán phở đầu ngõ, ngồi đúng một chiếc ghế, chủ quán biết sẵn "chín, ít bánh, nhiều hành". Quán như vậy thường đã quen với nhu cầu của cụ, biết làm nhạt, làm mềm. Nếu được, giữ thói quen đó cho cụ là điều rất quý.

Khi đưa cụ đi quán mới, nhất là quán theo trào lưu, nên hỏi ý cụ trước và chọn món gần với khẩu vị quen. Người già thường không thích món lạ quá, phần quá lớn hoặc không gian quá ồn. Hỏi cụ muốn ăn gì, ở đâu, không đặt sẵn mọi thứ, cũng là cách tôn trọng.

Trong bữa ăn, gọi món đủ dùng, không gọi quá nhiều rồi ép cụ ăn cho hết. Ăn chậm, không giục. Nếu cụ dùng răng giả, chọn món mềm và cắt nhỏ giúp nếu cần, kín đáo không làm cụ ngại.

Thuốc, bệnh nền và giờ ăn: vài điều người đi cùng nên nhớ

Nhiều người cao tuổi dùng thuốc hằng ngày, có loại uống trước bữa, có loại sau bữa, có loại không được dùng với một số đồ ăn thức uống. Khi đưa cụ ra quán, đặc biệt là bữa trưa hay tối, người đi cùng nên nhắc hoặc mang theo thuốc để cụ không bỏ liều. Bữa quán kéo dài, đồ ăn lạ, giờ ăn lệch so với nếp ở nhà đều có thể ảnh hưởng tới người đang điều trị huyết áp, tiểu đường.

Người dùng thuốc chống đông, thuốc tiểu đường hay thuốc huyết áp thường được bác sĩ dặn những món nên kiêng; những lời dặn đó vẫn áp dụng khi ra quán. Người đi cùng là người nhớ thay, gọi món thay và nhẹ nhàng nhắc khi cụ muốn ăn thêm món không hợp. Một bữa ngon mà sau đó đường huyết tăng vọt hay huyết áp lên cao thì không còn là niềm vui.

Giờ ăn cũng nên giữ gần với nếp quen của cụ. Người già thường ăn sớm hơn người trẻ: bữa sáng từ rất sớm, bữa trưa khoảng mười một giờ, bữa tối trước bảy giờ. Đi ăn đúng nếp đó vừa đỡ đói lả, vừa tránh được giờ quán đông nhất. Bữa đêm, quán nhậu khuya thì không nên kéo cụ theo, dù cụ vì chiều con cháu mà không từ chối.

Cuối cùng, sau bữa ăn, đưa cụ về nghỉ sớm, theo dõi cảm giác của cụ trong vài giờ. Nếu cụ than mệt, đầy bụng, khó chịu khác thường, đó là thông tin để lần sau chọn quán, chọn món phù hợp hơn.

Kiểm tra nhanh trước khi đưa người già vào quán

Một bảng ngắn giúp bạn quyết định trong vài giây trước cửa quán:

Không quán nào đạt hết, nhưng nếu quán vướng ở ghế ngồi và lối đi, nên cân nhắc nghiêm túc vì đó là những rủi ro té ngã khó lường.

Với những quán còn lại, một chút linh hoạt thường giải quyết được: xin chỗ ngồi trong góc yên, nhờ người bán làm món nhạt hơn, gọi thêm bát canh nóng, mang theo chai nước ấm. Người bán quán bình dân phần lớn rất quý khách lớn tuổi; nhiều quán còn chủ động bưng tận bàn, cắt nhỏ giúp, dặn bếp làm mềm hơn khi thấy có cụ đi cùng. Đó cũng là lý do một quán quen tử tế có giá trị hơn nhiều so với quán nổi tiếng nhưng đông đúc, vội vàng.

Câu hỏi thường gặp

Người già có nên ăn phở tái không?

Nên hạn chế. Thịt tái chỉ được chần bằng nước dùng nóng, nếu nước không đủ nóng thì thịt chưa chín hẳn. Người già có sức đề kháng yếu hơn nên chọn phở chín, nạm, gầu đã nấu kỹ. Xin bánh phở mềm và ít nước dùng nếu cụ cần ăn nhạt.

Làm sao xin quán nấu nhạt cho người già?

Nói rõ và lịch sự với người bán khi gọi món, ví dụ ông nhà kiêng mặn, nấu giúp nhạt hơn. Món nêm theo từng suất như phở, cơm rang làm được dễ hơn món nấu sẵn cả nồi. Ăn ít nước dùng và hạn chế chấm thêm cũng giảm được nhiều muối.

Đi quán vỉa hè ghế thấp với người già có được không?

Được nếu cụ khoẻ, đi lại vững và chỉ ngồi ngắn. Với cụ đau khớp gối, khó đứng dậy, ghế thấp dễ gây té ngã và đau sau bữa ăn. Có thể xin quán ghế cao hơn, ngồi gần tường hay bàn vững để vịn, hoặc chọn quán có bàn ghế cao.

Người già tiểu đường nên chọn món gì ở quán?

Ưu tiên món luộc, hấp, canh rau, cá kho ít ngọt, phở hay bún ít bánh và nhiều rau trụng. Hạn chế cơm tấm sườn ướp ngọt, nước chấm ngọt, chè, nước ngọt, sinh tố có đường. Lượng tinh bột nên theo đúng hướng dẫn bác sĩ đã dặn riêng cho cụ.

Nên làm gì nếu người già đau bụng sau khi ăn quán?

Cho cụ nghỉ, uống nước ấm hoặc dung dịch bù nước từng ngụm nhỏ, theo dõi số lần nôn, đi ngoài. Nếu có sốt, đi ngoài nhiều, lả người, môi khô, tiểu ít, cần đưa đi khám sớm vì người già mất nước nhanh và dễ nặng hơn người trẻ.

Có nên mang thức ăn riêng cho cụ khi ra quán?

Có thể, nếu cụ có chế độ ăn đặc biệt như ăn mềm hoàn toàn hay kiêng nghiêm. Hỏi khéo quán trước, phần lớn quán bình dân không phiền nếu bạn vẫn gọi món cho cả nhà. Cũng có thể chọn quán cháo, quán cơm có sẵn món hợp với cụ.