Cho trẻ nhỏ ăn quán, hãy chọn quán có chỗ ngồi xa nồi nước sôi, bếp than và mép đường; chọn món nấu chín kỹ, ăn khi còn ấm, mềm và không có xương nhỏ như cháo, phở chín, bún nước, cơm với trứng, thịt băm, canh; tránh đồ sống, đồ tái, rau sống, trứng lòng đào, đá lạnh không rõ nguồn và các món dễ hóc như hạt, viên tròn cứng. Mang theo bát thìa riêng, nước uống, khăn ướt và một ít đồ ăn quen của bé là cách đơn giản giúp bữa quán yên tâm hơn nhiều.
Đi ăn quán cùng con là một phần đời sống gia đình Việt: bát phở sáng chủ nhật, đĩa cơm tấm trên đường về quê, bát chè sau buổi đi chơi. Trẻ thích ra quán vì được ngồi giữa phố đông vui. Nhưng trẻ cũng là người dễ bị ảnh hưởng nhất nếu đồ ăn không sạch, và quán vỉa hè có những rủi ro mà người lớn quen mắt dễ bỏ qua: nồi nước sôi sát chỗ ngồi, xe máy lùi vào bàn, chiếc ghế nhựa lật. Bài này gợi ý cách chọn và chuẩn bị theo từng độ tuổi.
Vì sao trẻ nhỏ cần được để ý hơn khi ăn quán
Hệ tiêu hoá và miễn dịch của trẻ, nhất là trẻ dưới năm tuổi, chưa hoàn thiện như người lớn. Cùng một bát bún, người lớn ăn không sao, trẻ có thể bị đau bụng, đi ngoài. Trẻ cũng mất nước nhanh hơn khi bị nôn hay tiêu chảy, nên một lần ăn phải đồ không sạch với trẻ có thể nặng hơn nhiều so với người lớn. Đó là lý do các khuyến cáo dinh dưỡng thường dặn cho trẻ ăn đồ nấu chín kỹ, uống nước đã đun sôi.
Bên cạnh chuyện sạch, trẻ còn có những rủi ro riêng ở quán. Trẻ dễ hóc: xương cá nhỏ, mảnh xương gà, viên bò viên tròn, hạt lạc, miếng thịt dai. Trẻ dễ bỏng: nồi nước dùng đặt thấp, bát phở nóng bưng ngang đầu trẻ, bếp than hồng ngay cạnh bàn. Trẻ hiếu động, chạy nhảy giữa các bàn trên vỉa hè sát lòng đường. Người lớn quen với quán nên ít để ý những điều này, nhưng chúng mới là những rủi ro thường gặp.
Không nên vì vậy mà không cho trẻ ra quán. Ăn quán cùng gia đình giúp trẻ làm quen với món ăn, với cách cư xử nơi đông người. Chỉ cần chọn quán và món cẩn thận hơn một chút, chuẩn bị vài thứ, là bữa quán trở thành niềm vui chứ không phải nỗi lo.
Món nào hợp với trẻ theo độ tuổi
Gợi ý dưới đây mang tính chung; mỗi trẻ có thể khác nhau tuỳ khả năng nhai nuốt, dị ứng và lời dặn riêng của bác sĩ:
| Độ tuổi | Món dễ hợp ở quán | Nên tránh |
|---|---|---|
| Dưới 1 tuổi | Tốt nhất là đồ ăn chuẩn bị ở nhà mang theo; có thể nếm chút cháo trắng, nước canh nhạt | Hầu hết món quán vì nêm mặn, có bột ngọt, khó kiểm soát độ mềm |
| 1 đến 3 tuổi | Cháo, phở chín cắt ngắn, bún mềm, trứng hấp, thịt băm, cá đã lọc kỹ xương, canh rau nhạt | Đồ tái, rau sống, viên tròn cứng, hạt, xương nhỏ, món cay |
| 3 đến 6 tuổi | Phở, bún, hủ tiếu nước, cơm với trứng, thịt kho mềm, đậu phụ, canh | Đồ sống, gỏi, nem chua, đá lạnh không rõ nguồn, món cay nồng |
| Trên 6 tuổi | Gần như món của người lớn, chọn món nấu chín và ít cay | Đồ sống, đồ tái, quá mặn, nước ngọt nhiều đường |
Trẻ có tiền sử dị ứng, nhất là với hải sản, lạc, trứng, sữa, cần được hỏi kỹ thành phần món trước khi gọi, vì nhiều món quán có nước dùng hay nước sốt nấu từ những thứ đó mà nhìn bằng mắt không thấy.
Chọn quán có lợi cho trẻ
Chỗ ngồi xa nguồn nóng. Chọn bàn cách xa nồi nước dùng, bếp than, chảo dầu. Ở quán phở, quán bún vỉa hè, nồi thường đặt sát lối đi; đừng để trẻ ngồi ở phía có người bưng bát nóng đi qua liên tục.
Xa mép đường và chỗ xe ra vào. Quán vỉa hè ở đô thị thường sát lòng đường, xe máy dựng ngay cạnh. Ưu tiên bàn phía trong, sát tường, để trẻ không chạy ra đường hay bị xe lùi va vào.
Ghế vững chắc. Ghế nhựa thấp dễ lật khi trẻ đứng lên ngồi xuống liên tục. Quán có ghế cao, ghế tựa vững, có khi có cả ghế ăn cho trẻ, là điểm cộng lớn. Với trẻ nhỏ, cha mẹ có thể cho ngồi lòng hay mang ghế ăn gấp gọn.
Đồ ăn nấu theo suất. Quán nấu theo từng suất như phở, bún, cơm rang, cháo dễ điều chỉnh cho trẻ hơn quán bán đồ sẵn: có thể xin không ớt, không hành, ít mặn, bánh mềm hơn, thịt chín kỹ.
Đông khách gia đình. Quán thấy nhiều gia đình có con nhỏ thường quen với nhu cầu của trẻ và tương đối sạch, vì cha mẹ là nhóm khách khó tính nhất. Người bán ở những quán này thường chủ động hỏi có cần bát nhỏ, thìa nhỏ không.
Đồ nên mang theo khi cho trẻ ăn quán
Một túi nhỏ chuẩn bị trước giúp bạn không phải lo nhiều chuyện ở quán:
- Bát nhựa, thìa nhỏ của bé đã rửa sạch, để bé dùng thay đồ của quán.
- Nước uống đun sôi để nguội hoặc nước đóng chai, thay cho trà đá hay đá của quán.
- Khăn ướt không mùi, nước rửa tay khô, khăn giấy để lau tay, lau miệng cho bé.
- Kéo nhỏ chuyên dùng cho đồ ăn để cắt ngắn sợi phở, sợi bún, cắt nhỏ thịt.
- Một ít đồ ăn quen của bé, phòng khi bé không chịu món ở quán.
- Yếm hoặc áo thay, vì trẻ ăn quán vỉa hè thường lem luốc.
- Với trẻ dưới một tuổi: đồ ăn dặm chuẩn bị ở nhà trong hộp giữ nhiệt.
Mang theo không có nghĩa là không tin quán; đó chỉ là cách giúp bữa ăn chủ động hơn. Phần lớn người bán hiểu và vui vẻ cho phép bé dùng đồ riêng.
Gọi món cho trẻ ở quán: vài lời nên nói với người bán
Khi gọi món, nói rõ là cho trẻ nhỏ để người bán điều chỉnh: "cho bé một bát phở chín, ít nước, không hành, không ớt", "cơm cho bé lấy giúp trứng và thịt băm, ít nước kho". Người bán quán bình dân thường làm được những điều chỉnh đơn giản này. Với phở, bún, có thể xin chần bánh lâu hơn cho mềm, thái thịt nhỏ hơn.
Nên tránh gọi riêng cho trẻ những món nêm đậm, nhiều dầu mỡ, nhiều xương. Món chiên giòn bên ngoài có thể còn sống bên trong; đồ nướng vỉa hè có phần cháy đen không nên cho trẻ ăn. Với hải sản, chỉ cho trẻ ăn khi chắc chắn đã chín kỹ và trẻ không dị ứng; tôm, mực, ốc ở quán vỉa hè thường được nấu nhanh tay, không phải lúc nào cũng chín đều.
Một cách khác là gọi món cho người lớn rồi chia một phần cho trẻ, chọn phần đã chín kỹ, cắt nhỏ, thổi nguội. Cách này tiện ở quán cơm bình dân, quán cháo. Trước khi đút, người lớn nếm thử độ nóng và kiểm tra xương bằng mắt và bằng thìa, nhất là với cá.
Về đồ uống, không cho trẻ uống trà đá, nước mía, sinh tố có đá ở quán chưa quen. Nước ngọt có ga không có lợi cho trẻ. Nước đun sôi để nguội, sữa mang theo hoặc nước trái cây đóng hộp loại dành cho trẻ là lựa chọn hợp lý.
Phòng hóc và bỏng: hai tai nạn hay gặp nhất
Hóc là tai nạn đáng sợ nhất khi trẻ ăn ngoài. Những thứ dễ gây hóc ở quán gồm: xương cá nhỏ trong bún cá, cá kho; mảnh xương gà, xương sườn vụn; viên bò viên, cá viên tròn và dai; hạt lạc, hạt điều rắc trên món; miếng thịt dai, sụn, gân. Với trẻ nhỏ, cắt viên tròn thành miếng nhỏ, lọc kỹ xương, không cho ăn hạt nguyên. Không cho trẻ vừa chạy vừa ăn, vừa cười đùa vừa ngậm thức ăn.
Người lớn nên biết sơ cứu khi trẻ bị hóc dị vật đường thở, có thể học qua các lớp sơ cứu do cơ sở y tế hay tổ chức uy tín hướng dẫn. Khi trẻ có dấu hiệu khó thở, tím tái, không ho, không khóc được, cần gọi cấp cứu và sơ cứu ngay. Với hóc xương cá ở họng mà trẻ vẫn thở bình thường, không nên tự móc hay bắt trẻ nuốt cơm cục, mà đưa đi khám.
Bỏng là rủi ro thứ hai. Bát phở, bát bún mới bưng ra có nước gần sôi; trẻ thò tay vào hoặc kéo bát là bị bỏng ngay. Đặt bát nóng xa tầm tay trẻ, múc ra bát nhỏ cho nguội rồi mới đưa trẻ. Ở quán nướng, quán lẩu, bếp đặt ngay giữa bàn là nguy hiểm với trẻ nhỏ, nên chọn chỗ ngồi để trẻ không với tới được, hoặc chọn quán khác khi đi cùng trẻ nhỏ.
Cuối cùng, vỉa hè luôn có xe cộ. Trẻ chạy ra khỏi bàn, chạy sang quán bên cạnh hay ra mép đường là chuyện xảy ra trong tích tắc. Một người lớn luôn để mắt tới trẻ suốt bữa, không phải ai cũng mải nói chuyện, là quy ước đơn giản nhưng hiệu quả nhất.
Ở quán đông, người bưng bê đi lại liên tục với khay bát nóng, trẻ chen giữa lối đi rất dễ va vào. Giữ trẻ ngồi đúng chỗ, dặn trẻ không đứng dậy khi cô chú đang bưng món qua, cũng là một cách phòng bỏng mà nhiều cha mẹ hay quên.
Dạy trẻ cách ngồi quán: một phần của bữa ăn
Ăn quán cùng gia đình cũng là dịp trẻ học cách cư xử nơi đông người. Trẻ học rửa tay hoặc lau tay trước khi ăn, ngồi yên một chỗ, không chạy quanh bàn người khác, không nghịch lọ tương ớt, ống đũa trên bàn chung, biết cảm ơn cô chú bán hàng. Những nếp nhỏ này hình thành qua nhiều bữa quán và theo trẻ rất lâu.
Với trẻ lớn hơn, có thể chỉ cho trẻ những điều người lớn nhìn khi chọn quán: nồi có sôi không, bát đũa có sạch không, rau có tươi không. Trẻ thường rất thích được giao việc quan sát, và dần dần sẽ có con mắt riêng khi tự đi ăn với bạn bè ở tuổi đi học. Đây là bài học an toàn thực phẩm thực tế hơn mọi lời dặn suông.
Cuối cùng, chọn giờ đi phù hợp với nhịp của trẻ: tránh lúc trẻ quá đói, quá buồn ngủ, vì lúc đó trẻ dễ quấy khóc, khó ngồi yên. Bữa sáng cuối tuần, bữa trưa sớm thường là lúc dễ nhất để cả nhà cùng ăn quán thong thả mà không phải vội.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì có thể ăn quán vỉa hè?
Không có mốc tuổi cố định. Trẻ dưới một tuổi nên ăn đồ chuẩn bị ở nhà. Từ một tới ba tuổi có thể ăn một số món quán nấu chín, mềm, nhạt với sự điều chỉnh. Trẻ lớn hơn ăn được nhiều món hơn, nhưng vẫn nên tránh đồ sống, đồ tái và đá lạnh không rõ nguồn.
Có nên cho trẻ ăn phở tái?
Không nên. Thịt tái chỉ được chần bằng nước dùng nóng, có thể chưa chín hẳn. Trẻ nhỏ có sức đề kháng yếu hơn, nên gọi phở chín, thái thịt nhỏ, cắt ngắn bánh phở và để nguội bớt trước khi cho trẻ ăn.
Trẻ ăn quán về bị đau bụng, đi ngoài thì làm gì?
Cho trẻ uống bù nước bằng dung dịch bù nước theo đúng hướng dẫn pha, tiếp tục cho ăn nhẹ và theo dõi. Nếu trẻ sốt cao, nôn liên tục, đi ngoài nhiều lần, có máu trong phân, lả, khóc không có nước mắt, tiểu ít thì cần đưa đi khám ngay.
Mang bát thìa riêng cho bé ra quán có bất tiện không?
Không bất tiện, nhiều cha mẹ vẫn làm. Bạn vẫn gọi món của quán, chỉ múc ra bát riêng cho bé. Người bán thường hiểu và không phiền. Bát thìa riêng cần được rửa và phơi khô ở nhà, đựng trong túi sạch để mang theo.
Có nên cho trẻ ăn hải sản ở quán vỉa hè?
Chỉ nên khi chắc chắn món đã chín kỹ và trẻ không dị ứng. Hải sản ở quán vỉa hè thường nấu nhanh, không phải lúc nào cũng chín đều. Với trẻ nhỏ, lần đầu ăn một loại hải sản nên thử ở nhà với lượng nhỏ để biết có dị ứng không.
Quán có bếp lẩu, bếp nướng giữa bàn có nên đưa trẻ tới?
Với trẻ nhỏ, bếp nóng giữa bàn là nguy cơ bỏng cao. Nếu vẫn đi, chọn chỗ ngồi để trẻ không với tới bếp, có người lớn luôn trông và tách trẻ khỏi khu vực nồi. Trẻ quá hiếu động thì nên chọn quán có món bưng ra sẵn.